Interview met Roel van Dalen regisseur van de film 'Ajax- daar hoorden zij engelen zingen.'

Verschenen in IDFA dagkrant van 23/11/00

Roel van Dalen in Vrij Nederland van 16 December '99 over dit interview: 'Toen de film uitkwam, heb ik in twee weken ongeveer vijfenveertig interviews gegeven. [...]Zelden of nooit waren het interessante vragen over de film zelf. Ik heb één interessant interview gehad. Dat was met een hele rustige jongen, voor de dagkrant van het IDFA.'


 

'Bij Ajax zijn we... nooit tevreden!'

 

De warming-up

Een doelman is een doelman omdat hij niet kan voetballen - Ruud Gullit

Een jaar lang heeft filmmaker Roel van Dalen het 'bedrijf' Ajax mogen filmen; het jaar waarin de voetbalclub tijdens hun honderdjarig bestaan een dramatisch seizoen meemaakte. Van Dalen:'AJAX-DAAR HOORDEN ZIJ ENGELEN ZINGEN vond ik gewoon een mooie titel.Daar ver weg horen ze engelen zingen.Daar is het allemaal prachtig.En ze horen het wel, maar kunnen er nooit bijkomen.' Rustig drinkt Van Dalen zijn bakkie koffie en kijkt tevreden over Mokum uit.'lk ben al mijn hele leven een Ajax-fan en zit altijd op de tribune. Een film over Feyenoord of PSV was ondenkbaar geweest,daar ben ik niet in geïnteresseerd. Ik heb veel geschreeuw van mezelf moeten wegknippen, als we aan de rand van het veld stonden te filmen,zo leefde ik mee.'

De eerste helft

Voetbal is oorlog - Rinus Michels

'Het Ajax-gevoel? Tja, dat is iets ongrijpbaars.' Er verschijnt een diepe frons op zijn gezicht. 'David Endt,teammanager van Ajax, bekeek bij mij de film en terwijl hij de aftiteling voorbij zag komen zat hij te huilen. Een ontzettend mooie reactie. Misschien is dat het Ajax-gevoel?', zegt Roel van Dalen met een zucht.Om de werkelijkheid zo dicht mogelijk te benaderen heeft de filmmaker besloten de betrokkenen niet te interviewen voor de camera. 'Maar ik moet eerlijk zeggen dat ik niet had geweten wat ik die jongens had moeten vragen. Je hoort ze al zo vaak praten in die Studio Sport gesprekjes en daar komt nooit wat uit. Ik wilde ze nu op een andere manier laten zien. Alleen maar observeren. Het aardige aan deze vorm is dat de macht van de associatie en suggestie veel groter wordt in de film.Je gaat dan veel meer nadenken over een scène.' Na de zoveelste nederlaag druipt trainer Jan Wouters af naar de stilte van zijn kantoor. Wachtend op de strop.'Dit is echt een prachtig shot.Je hebt echt een implosie van geluid. Eerst hoor je die enorme ArenA met mensen die hem uitschelden en dan...niks meer.Hij loopt naar binnen en je hoort alleen nog zijn ademhaling,waarna hij even later stilletjes de deur voor je sluit.Geweldig.Dit is een zeer gelukkig moment om te besluiten mee naar binnen te lopen.'

'Voor deze vorm van documentaire maken, is vooral moed nodig', legt Van Dalen uit. 'Al je bedachte plannen moet je weer laten varen om in the spur of the moment een totaal andere kant op te gaan. Dat heeft met ervaring te maken, denk ik.'  

'Misschien heeft het ook met talent te maken, maar ik ben eerder geneigd te zeggen dat documentaires maken ambachtelijk is. En dat kun je leren en je kunt er ervaring in krijgen.'

 

Rust (of: De lauwe thee pauze)

De mooiste ballen zitten in de zak van de scheidsrechter - Harry Mulisch

Een jonge trainer spreekt de jonge pupillen van Ajax D2 in de rust even toe. Hij lijkt verdacht veel op de drill-sergeant uit FULL METAL JACKET. 'Want',blaft de trainer zijn spelertjes toe,'bij Ajax zijn wij...?' 'Nooit tevreden!',roepen alle jongetjes netjes in koor. Roel van Dalen is verbaasd over de reactie van mensen op deze scène. 'Ja, iedereen roept hoe vreselijk het is dat die jongen voetballertjes worden uitgekafferd. Maar dat is natuurlijk de makkelijkste reactie die er is! Want de mensen willen wel dat Ajax wint. En alle Patrick Kluivertjes en Marco van Bastentjes zijn allemaal zo door de mangel gehaald en zijn grote voetballers geworden. Ik vind het een beetje naïef.'

 

De filmmaker is zich er wel terdege van bewust dat de beelden uit Ghana -van jonge voetballertjes, die op middeleeuwse wijze worden gekeurd om bij Ajax te mogen voetballen - schokkend zijn. 'De mensen die geschokt zijn hebben in eerste instantie gelijk. De scène maakt geen prettige indruk en je krijgt er nare associaties bij. Maar aan de andere kant: als de jongens het redden hebben ze een fantastische toekomst en hun hele familie ook.'

 

De tweede helft

Je moet schieten, anders kun je niet scoren - Johan Cruijff

'Het sociale element is een belangrijk deel van documentaires maken. Je moet als filmmaker altijd maar weer zorgen dat de mensen zich in goede handen wanen. Dat je vertrouwen uitstraalt. Dat was heel moeilijk bij Ajax. Kijk, er komen zoveel media op die jongens af dat ze vanzelf een beetje terughoudend worden. Er zijn maar een paar plekken waar de jongens even zichzelf kunnen zijn. En dan stonden wij daar weer met de camera.'

Maar de filmmaker wist wat hij wilde vertellen. 'Je probeert de werkelijkheid te vangen zoals die zich voor je ontrolt. Daar geef je een totaal eigen draai aan door wat je filmt. Vervolgens recreëer je de werkelijkheid op een subjectieve manier, die eigenlijk niks meer met die werkelijkheid te maken heeft. Je kunt er zo mee manipuleren en een andere realiteit maken, die de mensen vaak aannemen als de werkelijkheid. Maar het is natuurlijk niet de werkelijkheid.'

 

De wedstrijdanalyse

Voetbal is een simpel spelletje -Willem van Hanegem

'Het was altijd al de bedoeling van dit project om een langere film te maken', zegt Van Dalen. Maar de trend is dat de omroepen een vast 52 minuten tijdslot willen. Volgens de filmmaker hoeft dit geeft belemmering te zijn voor de creativiteit. 'Als je het van tevoren weet, maak je daar toch je film op. Ik heb net de research voltooid voor een documentaire over Het Nationale Ballet en die wordt 50 minuten. Ik bedenk dan hoeveel tijd ik nodig heb om zo'n gezelschap te portretteren en kom uit op 90 à 100 minuten. Maak je dan twee aparte afleveringen of maak je een vervolgverhaal dat doorloopt? Dat kan je van tevoren bedenken. je hebt allemaal te maken met tijdslots van omroepen.Het is geen ramp om je daaraan aan te passen.'Van een modern fenomeen als de docusoap wordt de filmmaker niet warm of koud.'Ik weet nooit zo goed raad met dat woord. De wat snellere hit and run acties. Je merkt dat het veel oppervlakkiger is dan wanneer je ergens heel veel tijd in steekt. En omroepen vinden het natuurlijk prettig om dat soort dingen te hebben,omdat het goedkoop is. Het is niet mijn vorm, zal ik maar zeggen.' Is Van Dalen na deze film nog te porren voor een potje voetbal? 'Haha, ik voetbal zelf niet meer. Ik heb ooit eens m'n been gebroken met voetbal en houd het nu bij basketbal.'

<<<

 

 

 

 


 

Interview met regisseur Ugyen Wangdi

Verschenen in IDFA dagkrant van 26/11/99


'Bhutaanse cineasten kun je op één hand tellen'

 

In het hart van de Himalaya-gebergte ligt het bijzondere koninkrijk Bhutan verscholen. Het is een mystiek land, iets groter dan Nederland, met een populatie van 600.000. Pas in 1974 heeft de regering van Bhutan besloten bezoekers toe te laten. Toeristen werden verrast door ongerept en adembenemend natuurschoon, prachtige architectuur en vriendelijke mensen. In een 'ongerept' stukje Amsterdam probeer ik achter de geheimen te komen van de documentaire YONTEN GI KAWA (PRICE OF KNOWLEDGE), het op video geschoten regiedebuut van de Bhutaanse regisseur Ugyen Wangdi. Het verhaal van het elfjarige jongetje Sherab Dorji dat elke dag drie uur naar school moet lopen, in een landschap dat wordt gedomineerd door reusachtige bergen en smalle paadjes.

'lk ben iemand die heel Bhutan afreist. Te voet natuurlijk, omdat er maar weinig wegen zijn. Op een dag kwam ik een klein dorpje tegen. Het landschap was er prachtig, met de kinderen die naar school liepen. Ik wilde hier meteen een film maken.' Volgens de regisseur is het een typisch Bhutaans dorpje.' Maar je moet wel in het achterhoofd houden dat dit soort dorpjes in afgelegen gebieden ligt. Er zijn geen wegen, zodat je alles bergop met de benenwagen moet vervoeren. De mensen die er wonen hebben er minder problemen mee. Ze zijn zoals we noemen sure footed.'

Een brede grijns verschijnt op zijn gezicht. 'Dat wil zeggen dat je kijkt waar je loopt en niet van de berg valt.' Dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan. 'Het kostte ons drie uur om al onze filmspullen naar het dorpje te brengen. Het heeft erg veel moeite gekost om deze documentaire te maken. We wilden de kinderen niet ophouden op hun tocht naar school. Regelmatig moesten we een stuk de berg op rennen om ze voor te blijven en dat kostte behoorlijk wat energie.' Niet alleen fysiek was het zwaar om YONTEN GI KAWA te maken. Wangdi heeft ook veel technische problemen ondervonden.

 'Mijn filmlampen gingen stuk. Batterijen voor de camera ontploften. Ja, en dan moet alles lopend gehaald en gebracht , worden, want er is natuurlijk geen elektriciteit in het dorp! 'Zijn blik dwaalt even af, alsof hij de moeilijke reis weer voor zich ziet. Dan kijkt hij me ernstig aan. 'Er is geen filmcultuur in Bhutan. De meeste films over ons land zijn gemaakt door buitenlanders. Bhutaanse cineasten kun je op één hand tellen. Ik ben een van de eersten die de mogelijkheid had om naar een filmschool te gaan. Erg veel films heb ik nog niet kunnen maken, omdat het zo verschrikkelijk moeilijk is om een documentaire te bekostigen. Deze is op video gemaakt, maar mijn droom is om op16mm of 35mm te draaien. 

 

Na IDFA ga ik naar Frankrijk om een aandrijfmotor te kopen voor mijn oude 16mm camera. Het is erg lastig om aan goed materiaal te komen in Bhutan. Je bent wel genoodzaakt om naar India te gaan om filmapparatuur te huren.' 'Desondanks lijkt hij een dankbaar man. YONTEN GI KAWA is mede tot stand gekomen door subsidie van het Jan Vrijman Fonds. 'ln 1997 heb ik IDFA al bezocht. Ik werd voorgesteld aan festivaldirecteur Ally Derks en aan verschillende producenten. Zo ben ik in aanraking gekomen met het Jan Vrijman Fonds.' 

Het fonds, heeft zich tot doel gesteld filmmakers uit ontwikkelingslanden en zogenaamde 'landen in transitie' te steunen. Er is geld beschikbaar voor scenario- ontwikkeling, productie en afwerking, distributie en verkoop. 

'lk ben het JanVrijman Fonds erg dankbaar dat ik deze kans heb gekregen en geld heb mogen ontvangen voor de productie en postproductie van mijn film.' Hij neemt een slok uit zijn blikje cola en lacht. 'Als zij er niet waren geweest, zat ik nog steeds geïsoleerd in de bergen. 'Even heeft het er naar uitgezien dat Wangdi het festival niet zou halen. 'Volgens de planning zou de film pas af zijn rond 25 november. Maar ik wilde dolgraag mijn film op IDFA laten zien. Ik heb dus erg hard moeten werken en een beetje moeten haasten om het op tijd af te krijgen.' 

Wangdi vindt het een hele eer om zijn film aan de wereld te kunnen laten zien, maar YONTEN GI KAWA is in de eerste plaats bedoeld voor de Bhutanen zelf. 

'De mensen in de stad zijn vergeten hoe het leven in een dorpje is en hoe we allen dertig jaar geleden leefden. De ontwikkeling van Bhutan is de laatste dertig jaar pas opgang gekomen. Daarvoor was het erg primitief. En omdat technologie de laatste jaren steeds gemakkelijker bereikbaar wordt voor de Bhutanen, bestaat de kans dat we onze cultuur verliezen. Met deze film wil ik de kinderen laten zien hoe het vroeger was, om hen bewust te maken van onze cultuur.'

YONTEN GI KAWA is dus niet bedoeld om toeristen te trekken. 'lk voel me niet geroepen om toeristen binnen te halen. We zijn een klein land en onze cultuur is erg broos. We zijn een van de laatste landen in de Himalaya met een redelijk intacte cultuur. 

Hoe meer we ons land openstellen, des te meer we onze cultuur verliezen. De regering legt daarom restricties op voor een massale invasie van toeristen, om zo onze cultuur te behouden.' Het is pas sinds juni 1999 dat er een Bhutaans televisiestation is gekomen. Volgens Wangdi is dit een goede ontwikkeling,waardoor er meer mogelijkheden komen om tv-series, films en documentaires te maken. 'De regering is van plan om documentaires meer te steunen, maar ze beschikt nog niet over de benodigde vakmensen.' YONTEN GI KAWA zal binnenkort te zien zijn op een lokaal festival in Bhutan.  'De familie uit mijn verhaal heeft de documentaire nog niet gezien, op kleine stukjes na. Je moet je bedenken dat deze mensen nog nooit een videofilm in hun leven hebben gezien. Ze vonden het erg vermakelijk om zichzelf op de kleine monitor te zien.' 

Ugyen Wangdi is een man met ambities, die al weer bezig is met een nieuw project. 'Op een van mijn trektochten kwam ik een jongetje tegen, die zo ver van de begaanbare weg woont dat het hem acht dagen kost om eten te halen in de stad. Onderweg slaapt hij in grotten en loopt hij met zware rijstzakken over energie vretende bergen.'

 

 

 

 

 

Twee boksfilms vechten om de aandacht

Katya Bankowskys regiedebuut SHADOW BOXERS biedt een prachtig inzicht in de wereld van het vrouwenboksen. Een hoofdrol is weggelegd voor onze eigen Amsterdamse Lucia Rijker, die openhartig vertelt over haar dromen en angsten. Shadow boxing is een term uit de bokswereld en betekent sparren tegen een onzichtbare tegenstander. Dit is tegelijk het thema van de film. Jarenlang heeft het vrouwenboksen in de schaduw gestaan van het 'echte' boksen. Daar is langzaam verandering in gekomen, mede dankzij de toegewijde Rijker. Haar gedrevenheid om world champion te worden en te vechten tegen vooroordelen is bewonderenswaardig. Lucia Rijker blinkt niet alleen uit in gratie en kracht, maar vooral in het maken van weloverwogen beslissingen, kenmerkend voor een echte kampioen.

Harry Keitt heeft het nooit tot bokskampioen geschopt. In ON THE ROPES van Nanette Burstein en Brett Morgen krijgen we een indrukwekkend beeld van deze bokstrainer, die moet knokken om te overleven in Brooklyn, New York. We volgen drie van zijn pupillen, Noel, George en Tyrene, kansarme jongeren die het boksen als een uitweg zien naar een betere toekomst. Maar dit gaat niet zonder slag of stoot. De een wordt beschuldigd van het verkopen van drugs, de ander heeft te kampen met een verknipt gezin.Met veel liefde begeleidt en traint Keitt de jongens. Hij weet waar hij over praat, want hij was zelf vroeger ook geen lieverdje: verslaafd aan crack en cocaïne, opgesloten in de gevangenis wegens poging tot moord. Maar hoe moeilijk het verleden voor hem ook was, zijn persoonlijke gevecht heeft hij gewonnen. In de kleine, oude boksclub helpt hij nu anderen aan zelfvertrouwen en een doel in hun leven, door de schoonheid van het boksen te beleven. 

Verschenen in IDFA Dagkrant van 27/11/99

 

  Gedesillusioneerde ruimtevaartdeskundige wil weg van de mensheid

 

Met IHMEELLINEN VIESTI TOISELTA TÄHDELTÄ (A STRANGE MESSAGE FROM ANOTHER STAR) levert de Finse regisseur Veli Granö zijn derde documentaire af. In prachtige zwart-wit beelden wordt het verhaal verteld van de Fins-Amerikaanse ruimtevaartdeskundige Paavo Rahkonen. Een 69-jarige man, die zijn hele leven al bezeten is van de gedachte ooit te ontsnappen aan de mensheid. In zijn werkplaats bouwt hij aan zijn droom: de ultieme raket, die hem naar een andere planeet zal brengen. Als vijftienjarig jongetje was Paavo getuige van de menselijke wreedheid tijdens de Tweede Wereldoorlog. Door de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki en de schokkende beelden uit het concentratiekamp Dachau verloor hij het vertrouwen in de mensheid. Zijn jarenlange experimenten hebben er (nog) niet toe geleid dat hij zelf de ruimte in kan. Maar zijn vakkennis van raketbrandstof droeg wel bij aan de lancering van de Space Shuttle. Nu, op latere leeftijd, rijdt Paavo Rahkonen met zijn Amerikaanse slee door een versleten landschap. Zijn wagen, volgeladen met uiterst explosieve raketbrandstof, stuitert over hobbelige wegen. Nog steeds stelt hij alles in het werk om zijn jongensdroom te bereiken. Veli Granö schetst een fascinerend portret van een man, verscheurd tussen droom en werkelijkheid, opzoek naar een betere wereld.

Verschenen in IDFA Dagkrant van 29/11/99

 

 

Blind zijn is leuk!

Een retrospectief van Johan van der Keuken is eigenlijk al enige tijd een must. Zijn films zijn bijna altijd sociaal bewogen en het mag dan ook geen wonder heten dat hij binnenkort de Bert Haanstra Oeuvreprijs krijgt van het Fonds voor de Nederlandse Film. Vooral oudere documentaires, gedraaid in nostalgisch zwart-wit, zijn een lust voor het oog met name in de bioscoop. BLINDKIND is een zalig portret over blinde kinderen. Kinderen die wat enthousiasme en levenslust betreft niks verschillen van andere leeftijd genoten. Ze zijn blind, maar het is de vraag of ze dit beschouwen als handicap. Ze bevoelen elk voorwerp met veel liefde en geluiden prikkelen de fantasie om een eigen zichtbare wereld te creëren.En dan is daar Herman Slobbe in de documentaire HERMAN SLOBBE/BLINDKIND 2. Een blinde jongen met een onovertroffen fantasie. Herman doet eigenlijk niets liever dan thuis radiootje spelen. Met aankondigingen van plaatjes, op een manier waar ze in Hilversum nog een puntje aan kunnen zuigen. En dan... snoeihard de laatste hits draaien. Nog nooit hebben racegeluiden zo levensecht geklonken als in de aandoenlijke imitaties van Herman. En kan het dan nog mooier? Jazeker! Herman verteld zo enthousiast over zijn magische ritje in het reuzenrad, dat de kijker bijna over zijn hoogtevrees heen raakt.Het enige frustrerende van HERMAN SLOBBE/BLIND KIND 2 is dat je als kijker wilt weten wat er gebeurd is met Herman. Wat doet hij nu? Want je zou hem willen vragen ons nog één keer in vervoering te brengen met zijn racegeluiden.

Verschenen in IDFA Dagkrant van 23/11/00

 

Hartverscheurende zoektocht naar oorlogsslachtoffers

THE LAST DAYS is een documentaire die direct te maken heeft met de Survivors of the Shoah Visual History Foundation. Deze stichting een initiatief van Steven Spielberg heeft tot doel zoveel mogelijk getuigenissen vast te leggen van overlevenden van de Holocaust. Regisseur James Moll heeft een krachtige film gemaakt. Het verhaal van de Hongaarse joden, die massaal en met afgrijselijke precisie werden gedeporteerd, is indruk- wekkend. De film richt zich vooral op de persoonlijke verhalen van vijf Hongaarse joden die nu in Amerika wonen. In prachtig geschoten beelden volgen we hen wanneer zet teruggaan naar hun geboortestad, naar de ruïnes van de concentratiekampen waar de 'mensenovens' als gapende wonden in het verleden een boodschap aan de toekomst geven. Na ruim een halve eeuw weten de meeste overlevenden nog steeds niet wat er precies met hun familieleden is gebeurd. Hun zoektocht in oude archieven levert hartverscheurende beelden op. THE LAST DAYS laat vooral echte mensen met eerlijke verhalen zien. Verhalen die je als kijker moet opzuigen, laten bezinken en doorgeven aan anderen. Documentaires over de holocaust  moeten gemaakt blijven worden om telkens een nieuwe generatie bewust te maken van de gruwelijkheden waartoe de mens in staat is. Helaas hoeven we daarvoor geen vijftig jaar terug in de tijd. Het gebeurt ook nu, naast de deur, zoals de documentaire A CRY FROM THE GRAVE laat zien.

Op 10 November 1999 waren er wereldwijd 50.441 verhalen van de shoah gedocumenteerd. Internet pagina Survivors of the Shoah Visual History Foundation: www.vhf.org

Verschenen in IDFA Dagkrant 28/11/99

 

De recensie van de documentaire SAAR heb ik in dichtvorm geschreven om het gevoel van de documentaire te verbeelden.

Verschenen in IDFA Dagkrant 28/11/99 

 

Dakloos, maar niet hulpeloos

Langzaam dalen we af naar een duistere wereld. We glijden door een gat in de grond en verdwijnen in de altijd donkere tunnels van de ondergrondse van New York. Hier bevindt zich een wereld waar normale mensen niet graag komen. Een stelsel van verlaten tunnels, waar daklozen een thuis hebben gevonden. Een man woont hier al vijf jaar en het bevalt hem wel. De wereld boven is hij al bijna vergeten.Samen met andere daklozen heeft hij hier zijn eigen huisje gebouwd van afvalhout, ijzeren platen en plastic. Een oude man legt aan een jongere zwerver uit: 'We bouwen dit, om ons niet hulpeloos te voelen, maar we blijven natuurlijk wel daklozen.' De hutjes zijn primitief, maar voorzien van elektriciteit die ze aftappen van het gemeentenet. Zo kunnen ze televisie kijken om de tijd te doden. Een trein raast voorbij,terwijl de zwerver Ronnie honderduit vertelt over zijn prachtige bolide. De camera zwenkt naar een boodschappenkarretje volgeladen met plastic zakken. Een echte droomauto. De daklozen kwebbelen gezellig over hun eigen huisje. Ze doen er alles aan om het zo mooi mogelijk te maken. Netjes vegen ze de vloer en stoffen ze oude vervallen meubelstukken af. Tommie, een jonge zwerver, verft zelfs de muren wit en zegt van zichzelf dat hij geen dakloze is. De onderwereld is een keiharde wereld, waar minstens 80 procent verslaafd is aan de crack. Een verslaving die alles vernietigt en hun leven beheerst. Regisseur Marc Singer geeft een indrukwekkend beeld van deze onzichtbare wereld, die niet veel verschilt van de mallemolen daarboven. Er is een douche in de vorm van een gesprongen waterleiding. Ze hebben potten en pannen,waar ze in goede olijfolie rijst met ham bakken en hebben huisdieren om van te houden.'Als je dakloos bent, dan is dit de beste plek om te vertoeven.'

Verschenen in IDFA Dagkrant 28/11/00

 

Dorp verdrinkt in het zand

Een dorpje in Rusland. Eens een bruisend stadje met een bloeiende visserij, waarvan iedereen kon leven. Maar op een kwade dag, eind jaren vijftig, besloot de regering de visvangst aan banden te leggen. Met als gevolg een exodus van dorpsbewoners. Een hele vistraditie aan kennis ging verloren. Waar eens de netten vol zaten met de rijkdommen van de zee, dienen zich nu nog maar enkele visjes aan. De weinige bewoners vechten tegen een zee van zand, die langzaam maar zeker hun huizen en daarmee hun levens opslokt.

Regisseur Andrei Osipov geeft het noodlot van het dorp weer met prachtige, poëtische beelden. Een oase van rust, alleen verstoord door jongelui,racend op motoren met surrealistisch grote banden. Verlaten schepen, half in het zand, begeleid door een hypnotiserend koor dat zingt: 'Ver weg is een rivier... en de wind... en het zand. Ah, de dingen waar we van droomden in de handen van anderen.'Het verleden speelt voor de bewoners een grotere rol dan het hier en nu. Schrijnende verhalen van armoede en verloedering van een cultuur. Een oude vrouw wacht tegen beter weten in al meer dan veertig jaar op haar waarschijnlijk gesneuvelde man. Van een ouder echtpaar vertelt de vrouw huilend hun levensloop. En hoe meer ze graaft in het verleden, hoe harder de man moet vechten tegen zijn tranen. Maar ondanks alle ellende blijven de bewoners verliefd op de bossen, de zee Dostojevski en het Heilige Rusland. Terwijl buiten het stuivende zand gestaag oprukt. 

Verschenen in IDFA Dagkrant 26/11/00